Page 4 - armex+120212__.pdf
P. 4
Rusland na de Muur
Deel 1: De Russische maatschappij - een zwalkende reus op lemen
voeten
Harry van der Horst*)
“Wonen jullie in Rusland?” “Kan dat?”
Deze vragen kregen mijn echtgenote en ik geregeld te horen toen wij in Moskou woonden. Vaak uit de mond van
mensen die later bij ons kwamen logeren en die dan, voor aanvang van de terugreis, verklaarden dat Moskou heel
anders was gebleken dan zij zich hadden voorgesteld. Desgevraagd bleek hun oorspronkelijke verwachting een geheel
van narigheid, grijzigheid, onvriendelijkheid, gevaar en andere onaangenaamheden.
Geregeld ben ik gevraagd om te schrijven over het onderwerp ‘Rusland’
(formeel: de Russische Federatie), waarbij de onderliggende eigenlijke vraag
was naar anekdotes en sterke verhalen over absurde maatschappelijke toe
standen. Die aanpak spreekt me echter niet erg aan, dus dit wordt geen ‘opa
vertelt’-artikel. Ik schets geen karikaturen over Russen, wier gedrag soms
afwijkt van dat van westerlingen. Het wordt ook geen analyse, dus er is geen
bewijsvoering en uitgebreid notenapparaat, maar meer de weergave van
mijn eigen visie, die is gebaseerd op eigen ervaringen, onderzoek en studie.
Als ik er daardoor in slaag om de lezer een wat realistischer beeld te geven
van het containerbegrip ‘Rusland’ ben ik al tevreden. We hoeven niet allen
fans te worden van onze grootste Oosterbuur, maar het zou ook in ons eigen
belang goed zijn als we ons bij het bepalen van onze (geo)politieke stand
punten laten leiden door feiten en niet door fictie. En dat laatste is de afge
lopen honderden jaren te vaak gebeurd, in ieder geval als het gaat om
Rusland. Bij het schrijven over dit omvangrijke onderwerp is volledigheid een
onhaalbaar doel; ik zal mijzelf vele beperkingen moeten opleggen. Elk ge
noemd onderwerp leent zich tot het schrijven van een boek.
Vele ouderen denken bij het woord ‘Rusland’ aan sprookjes en min of meer Bij het woord ‘Rusland’ denken ouderen vaak aan meeslepende volksmuziek.
romantische verhalen over tsaren, winterlandschappen en meeslepende Foto: Wikimedia Commons, Danmichaelo
volksmuziek, vermengd met Koude Oorlogsbeelden van nurkse communis
ten, die het Westen militair willen verpletteren. Bij voorkeur met kernwapens.
Enkelen van deze generatie spreken nog van ‘Leningrad’, terwijl de bedoel We hoeven niet allen fans te worden van
de stad al sinds 1991 weer ‘Sint-Petersburg’ heet. Zoals zo vaak gebeurt bij
lang bestaande generalisaties berusten die ideeën wel op een kern van onze grootste Oosterbuur
waarheid, maar zijn echt ho-pe-loos incompleet en achterhaald.
Het is mijn bedoeling om in het volgende artikel wat meer inzicht te verschaf
fen in wat de begrippen ‘Rusland’ en ‘Russen’ in de eenentwintigste eeuw
betekenen, wat de eigenaardigheden zijn van de Russische mens vergeleken
met zijn West-Europese collega. Daarbij behandel ik de Russische maatschap
pij in zijn algemeenheid, de machtsstructuren in brede zin en de buitenland
se relaties, gezien vanuit het standpunt van de Russische Federatie. Om een
beetje in stijl te blijven introduceer ik de Russen op de formele Russische
manier door eerst hun familienaam te noemen en daarna hun voornaam en
vadersnaam.
De Russische identiteit
Met name sinds Siberië in de zeventiende eeuw een deel werd van Rusland
is er sprake van een toegenomen Russisch bewustzijn en is Rusland, onder
welke naam dan ook, een aparte beschaving geweest, die zich onderscheid
de van de grote andere culturen. Concreet waren en zijn dat de Romaans-
Germaanse cultuur in het Westen, de Islamitische in het Zuiden en de Chi
nese in het Zuidoosten. Daarbij werd die omringende wereld doorgaans als
een bedreiging gezien, zowel politiek, militair, religieus als cultureel. Hoewel Beelden uit de Koude Oorlog van communisten die het Westen militair willen
door de eeuwen heen er ook periodes zijn geweest dat er sprake was van verpletteren. Foto: Wikimedia Commons, Vyacheslav Argenberg
*) Van 1990 tot 1998 heeft Harry van der Horst voor de Nederlandse minis
teries van Defensie en Buitenlandse Zaken gewerkt in de uitvoering van
wapenbeheersingsakkoorden in Oost- en Midden-Europa. Van 1998 tot eind
2002 was hij militair attaché bij de Nederlandse ambassade in Moskou.
4
Armex | februari 2022
