Page 8 - armex+120212__.pdf

Na de desintegratie van de Sovjet-Unie begon zich in de maatschappelijke
structuur een middenlaag te ontwikkelen, iets dat in Rusland nooit aanwezig
was geweest. De roebelcrisis van augustus 1998 (de maand dat mijn vrouw
en ik ons vestigden in Moskou) sloeg deze prille en wankele middengroep
geheel weg en mijn persoonlijke verwachting was toen dat hij voorlopig niet
meer kon terugkeren, mede door bevestigd wantrouwen tegen investeren.
Dat is echter een misrekening gebleken. De jongere generaties hebben toch
weer initiatieven ontplooid, met een krachtige steun in de rug van een
jaarlijkse economische groei van 7 tot 8%. Inmiddels is er weer sprake van
een nieuwe maatschappelijke middenklasse, maar het blijft een klasse met
een onzekere toekomst. Het ongeschreven maatschappelijke contract van
de regering met het volk luidt daarbij: ‘wij geven jullie een beter leven, als
jullie je niet met politiek bemoeien.’ Sinds 2014, na de bezetting van het
Krim- schiereiland en de steun aan Oost-Oekraïense rebellen, kreeg Rusland
te maken met westerse sancties en zijn de lonen niet meer gestegen.

De Russische economie bestaat voor 80% uit de export van olie, gas, petro­
leum, hout en metalen. Naast graan maakt de wapenindustrie een groot deel
van resterende 20% van de export uit. Rusland is sinds 2016 ’s werelds
grootste graanexporteur en meer dan 10 procent van de mondiale graanex­ Het centrum van Sint Petersburg. Driekwart van de Russische bevolking woont
port komt uit Rusland. Alleen de tarwe al betreft een kwart van de wereld­ in een stad. Foto: Flickr, Polyrus
handel. Maar door het grote aandeel van de grondstoffenexport in ’s lands
economie is Rusland sterk afhankelijk van de wereldprijzen van de desbetref­
fende grondstoffen en die heeft de Russische regering natuurlijk niet zelf in
de hand. Een basisprobleem is dat er, buiten de wapenindustrie, geen indu­
strie is die echt iets produceert en het ziet er niet naar uit dat het snel gaat
veranderen. Voor een westerling is het een onbegrijpelijke gang van zaken
voor een land dat wil worden gezien als mondiale superpower. Terwijl er
nota bene voldoende technische kennis en knowhow aanwezig is op de
universiteiten en hogescholen.

De omvang van de ‘zwarte’ economie is, juist vanwege het illegale karakter,
niet goed in kaart te brengen. Naar mijn eigen ervaring zou die wel eens
even groot kunnen zijn als de formele economie. Maar dat is een puur
subjectieve inschatting.

Cultuur
Zoals hiervoor al vastgesteld is de culturele belangstelling erg groot. Men
kent zijn klassieken en gaat vaak en graag naar het theater. Zelfs toen tijdens
het 900 dagen durende beleg van Leningrad tijdens WOII de mensen van de
honger dood neervielen op straat, waren er nog tientallen theaters in bedrijf. Rusland is sinds 2016 ’s werelds grootste graanexporteur.
Dichters, schrijvers, schilders, musici, architecten: ze zijn bekend en geliefd. Foto: Wikimedia Commons, Vladislav Nekrasov
Daarbij zijn de Russische vrouwen de bewaarders en bewakers van de cultu­
rele tradities en kunnen helemaal in vervoering raken als je als westerling
blijk geeft van interesse. Maar als je niet oppast krijg je daar gauw spijt van:
dan wordt het naar onze begrippen veel te serieus. Het kijken naar een
Russische film is trouwens aan te bevelen, maar meestal is het geen lichte
kost. Geregeld maken scenes een absurde indruk, wat overigens meer rea­
listisch is en overeenkomstig het dagelijks leven dan wij zouden verwachten.

Het naar het theater gaan is voor Russen veel gebruikelijker dan voor Neder­
landers. In Nederland gaat hoofdzakelijk een bepaalde kunstminnende elite
naar ballet of opera, maar de doorsnee Rus gaat geregeld, als hij of zij het
tenminste kan betalen. Men weet er ook veel van en is kritisch. Het publiek
blijft zitten bij het applaudisseren (een verademing!), roept als extra waar­
dering af en toe hard ‘bravo!’ en is niet echt geïnteresseerd in het stuk zelf,
dat men al lang kent. Nee, men gaat naar de Notenkrakersuite in die-en-die
uitvoering of naar het Zwanenmeer met zus-en-me-zo in de hoofdrol.

De opleidingen voor de uitvoerende en beeldende kunsten zijn in Rusland
nog ouderwets degelijk. Een in Rusland opgeleide kunstenaar heeft het vak
in technisch opzicht in ieder geval volledig onder de knie. De smaak is dikwijls
in onze Nederlandse ogen wat conservatief. Een goed voorbeeld werd ge­
vormd door de zgn. ‘tegenprestatie’ van de toenmalige koningin Beatrix
tijdens het staatsbezoek in juni 2001. Deze tegenprestatie bestond uit het
aanbieden van een optreden van ons Nationale Ballet in het Maly Theater
van Moskou. Er was sprake van drie balletten, van experimenteel, via ‘ge­
woon’, tot klassiek. Uit de reacties van het publiek van voornamelijk Russische
genodigden bleek duidelijk dat de waardering voor het klassieke ballet
aanzienlijk groter was dan voor het eerste, experimentele.
Beoefenaars van culturele beroepen, zoals schrijvers, zijn bekend en geliefd.
Foto: Flickr, Quinn Dombrowski

8

Armex | februari 2022